دونالد ترامپ از طرحی جدید برای ایجاد «ذخیره راهبردی مواد معدنی حیاتی» در آمریکا رونمایی کرده است؛ ابتکاری که هدف اصلی آن حمایت از صنایع داخلی و کاهش آسیبپذیری زنجیره تأمین در برابر شوکهای خارجی عنوان میشود. این طرح قرار است بهعنوان یک پشتوانه صنعتی عمل کند و دسترسی پایدار آمریکا به مواد اولیه کلیدی مورد استفاده در صنایع پیشرفته، دفاعی و انرژیهای پاک را تضمین کند. ایده اصلی این برنامه، ایجاد نوعی ذخیره اضطراری است که در مواقع بحران یا محدودیتهای تجاری، از اختلال ناگهانی در تولید جلوگیری کند.
بر اساس اطلاعات منتشر شده، منابع مالی این پروژه حدود ۱۲ میلیارد دلار برآورد میشود که بخش اصلی آن، یعنی حدود ۱۰ میلیارد دلار، از طریق تأمین مالی مرتبط با بانک صادرات و واردات آمریکا (Exim Bank) فراهم خواهد شد. علاوه بر این، نزدیک به ۲ میلیارد دلار سرمایه خصوصی نیز در این طرح مشارکت دارد. حضور سرمایهگذاران خصوصی نشان میدهد که این ذخیره معدنی قرار نیست صرفاً یک پروژه دولتی باشد، بلکه با رویکردی شبهتجاری و مبتنی بر منطق بازار اداره خواهد شد؛ موضوعی که میتواند بهرهوری و شفافیت آن را افزایش دهد.
این طرح پیام روشنی برای بخش واقعی اقتصاد آمریکا نیز دارد. اشاره به حضور یا حمایت مدیرعامل جنرالموتورز در مراسم معرفی این برنامه، نشان میدهد که خودروسازان و مصرفکنندگان بزرگ صنعتی از بازیگران اصلی این پروژه هستند. تمرکز این ذخیره بر مواد معدنی حیاتی مورد استفاده در زنجیره تأمین خودروهای برقی، صنایع الکترونیک و تجهیزات دفاعی است؛ حوزههایی که سیاستگذاران آمریکایی معتقدند وابستگی بیش از حد به ظرفیتهای خارجی، بهویژه در بخش فرآوری، ریسکهای جدی برای امنیت اقتصادی ایجاد کرده است.
از منظر راهبردی، این اقدام پاسخی مستقیم به نقش مسلط چین در زنجیره تأمین جهانی مواد معدنی حیاتی تلقی میشود. چین در سالهای اخیر نشان داده که میتواند با اعمال محدودیتهای صادراتی، فشار قابلتوجهی بر بازارهای جهانی وارد کند. با این حال، موفقیت این طرح به جزئیات اجرایی آن بستگی دارد؛ از جمله اینکه کدام مواد معدنی در اولویت قرار میگیرند، ذخایر با چه سرعتی ایجاد میشوند و آیا سرمایهگذاری همزمان در ظرفیت فرآوری داخلی آمریکا نیز افزایش مییابد یا خیر. در کوتاهمدت، این طرح میتواند به بهبود فضای روانی بازار شرکتهای معدنی کمک کند و در میانمدت، استانداردهای سختگیرانهتری برای پروژههای قابلتأمین مالی ایجاد کند.
